هادی حق شناس/ تحلیلگر اقتصادی
هسته سخت تورم، واژه ای است که مبدع آن «رابرت گوردون» امریکایی بود. آن زمان که وی این تعریف را به کار برد، تورم دو رقمی یک مساله عمومی و همه گیر در میان اقتصادهای کشورهای مختلف جهان بود.
یعنی در آن زمان این مساله یک بحران همه گیر جهانی بود: بحرانی که مشابه آن امروز در اقتصاد ایران وجود دارد و استفاده از این واژه را همگانی کرده است. درواقع این دوره را کشورهای دیگر جهان داشته و از سر گذراندند و امروز کار به جایی رسیده که اکثر کشورهای جهان دیگر نه تنها تورم دو رقمی دارند، بلکه کشورهای پیشرفته تورم بین یک تا دو درصد دارند.
خالی از لطف نیست اگر بدانیم که بسیاری از اقتصاددانان امروز به این نتیجه رسیدند تورم دو تا سه درصدی بسیار خوب است . این تحلیل ناشی از این است که برخی کشورهای صنعتی سال ها است تورمی کمتر از این رقم دارند و حتی گهگاه تورم این کشورها منفی هم می شود. در این میان باید یک موضوع را اصل بگیریم و آن هم این است که کشورهای توسعه یافته ابتدا موفق شدند تا مشکل تورم را حل کنند و بعد به جایگاه فعلی خود رسیدند، به همین خاطر می توان از تجارب آنها استفاده کرد.
در فضای کنونی ایران تورم یک معضل مهم است. یکی از عارضه های تورم این است که به سرمایه گذار علامت غلط می دهد، یعنی اگر بخش صنعت یا کشاورزی بخش هایی هستند که سرمایه گذاری در آن می تواند مفید باشد، تورم آدرس اشتباه بخش های دیگر را به سرمایه گذار می دهد و در نتیجه نه تنها تولید کشور بالانمی رود بلکه در بخش هایی که نیاز بیشتری به سرمایه گذاری دارند، سرمایه گذاری نمی شود.
معضل دیگری که تورم در اقتصاد به وجود می آورد، افزایش فاصله طبقاتی است. زیرا باعث می شود افرادی که حقوق بگیر ثابت هستند دایما از نظر وضع معیشتی پس رفت کنند.
سومین عارضه تورم هم کاهش دایمی و پی درپی ارزش پول ملی است که باعث می شود مردم به دنبال این باشند که پول خود را به کالاتبدیل کنند.
همین سه عارضه کافی است که تعادل در یک اقتصاد از بین برود. اما حل مساله تورم، هزینه های زیادی را می طلبد. بعضا حل تورم منجر به وقفه در برنامه های توسعه ای کشور می شود. یا گاهی که حل این مشکل نیازمند جراحی سخت از طرف دولت است، هزینه سیاسی و کاهش محبوبیت دولت را در کوتاه مدت باعث می شود.
به همین خاطر دولت های متعددی که تاکنون بر سر کار آمده اند از حل این معضل چشم پوشی کرده اند. دولت تدبیر و امید در گام اول کاهش نرخ تورم موفق شد تا نرخ تورم را از ٣٥ درصد به کمتر از ١٥ درصد برساند. این کاهش تورم عمدتا ناشی از انضباط مالی دولت، منضبط شدن بانک مرکزی و کاهش تنش های سیاسی بوده اما از حالابه بعد، اگر دولت اراده حل واقعی مشکل تورم را داشته باشد باید به سمت حل ریشه ای این مشکل برود.
دلیل هسته سخت تورمی که در چهار دهه گذشته، جز مقاطعی کوتاه، همواره بر اقتصاد ایران تاثیر گذاشته و هر سال تورم دو رقمی را به ارمغان آورده است، تزریق پول نفت به اقتصاد است. نکته این است که از سال ١٣٥٢ که پول نفت وارد اقتصاد ایران شد، تورم دو رقمی بر اقتصاد ما سایه انداخت و این در حالی رخ داد که قبل از آن تورم ما همواره کمتر بود و عمدتا زیر پنج درصد بود. در نتیجه مشخص است که باید تزریق پول نفت به اقتصاد متوقف شود.
ولی کاهش نرخ تورم و مقابله با آن لزوما به معنای باقی ماندن در رکود نیست. بخش مهمی از اقتصاد ما در دست دولت است، در حالی که بخش خصوصی ما، ایرانیان داخل و خارج کشور، امکانات و استعدادهای بالایی دارند و اگر دولت در کنار سیاست های ضد تورمی خود به خصوصی سازی های واقعی هم روی بیاورد، نه تنها تولید و بهره وری افزایش پیدا می کند بلکه مشکلات مربوط به رکود هم کمتر می شود.
این نگرش غلط است که برخی فکر می کنند لزوما حرکت به سمت خروج از رکود، منجر به تورم می شود. منشا کاهش تورم و افزایش رونق در یک اقتصاد، به زبان ساده، تولید کالا است که هر دو شاخص را رو به بهبود می برد.
منبع: بورس پرس