به گزارش صدای بورس،بازار تبادل ارز خارجی یا فارکس، (به انگلیسی: Foreign exchange market) (اختصاری FOREX) یک بازار نامتمرکز دو طرفه، برای تبادل و معاملهگری ارز است. این بازار نرخ تبدیل ارز را برای همه ارزها تعیین میکند.
اکنون فارکس از لحاظ حجم معاملات بزرگترین بازار مالی در جهان است.بازار تبادلات ارزی با مفهوم امروز آن از سال ۱۹۷۱ ایجاد گردید. در آن زمان معاملات از طریق تلفن یا دورنگار به صورت محدود انجام میگرفت و تنها در اختیار بانکهای بزرگ و افراد بسیار ثروتمند بود. اما با پیشرفت وسایل ارتباطی حدوداً از سال ۱۹۹۸ امکان معامله از طریق شبکه اینترنت نیز فراهم گردیده است.
در بازار فارکس ارز ملی کشورهای مختلف معامله میشود. بازار فارکس بزرگترین بازار در سراسر جهان با بیشترین میزان نقد شوندگی است که تریلیونها دلار هر روز در آن جابجا میشود. این بازار محل مشخصی ندارد و شبکه ای الکترونیکی از بانکها، کارگزاران، مؤسسات و معاملهگران (غالبا از طریق کارگزاران یا بانکها معامله میکنند) است.
سادهترین تعریف برای «دادوستد»، «تبدیل یک ارز به ارز دیگر است» که حجمی از این تبادلها به منظور خرید و فروش کالا یا خدمات شرکتها یا دولتها، هزینههای سفر و خرید جهانگردان یا سرمایهگذاری اشخاص یا بنگاهها در کشور مورد استفادهٔ ارز میباشد.البته بیشترین حجم تبادلهای ارزی با هدف کسب سود از تفاضل قیمت خرید و فروش انجام میگیرد. چیزی که تفاوت دو مقدار Bid و Ask در معاملات محسوب میشود.
در بازار تبادل ارز جهان تمامی بانکها (اعم از تجاری و مرکزی و سرمایهگذاری)، مؤسسات مالی بزرگ، شرکتهای چند ملیتی، تاجران، شرکتهای بیمه، شرکتهای صادرات و واردات، صندوقهای بازنشستگی، سفته بازها و اشخاص حقیقی در آن ارزهای مختلفی همچون دلار آمریکا، یورو، پوند، ین و دیگر پولهای کشورها را داد و ستد میکنند.
تاریخچه پول و تبدیل پول
پیش از پیدایش پول، عمل مبادله به صورت مبادله مستقیم کالا با کالا و خدمات صورت میگرفت. در ایران غلات، در تبت بسته چای، در ویرجینیا بسته تنباکو، در حبشه بسته فلفل و نمک، در روسیه پوست سمور و در حوالی مدیترانه گوسفند به عنوان معیارهای سنجش و واحدهای ارزش به حساب میآمدند. اما به دلیل مشکلاتی نظیر پرحجم بودن یا فاسد شدن به تدریج سکههای فلزی به عنوان معیار ارزش مورد استفاده قرار گرفت. کمکم نقل و انتقال سکههای فلزی نیز مشکل بنظر میرسید و زمینه برای ایجاد پول کاغذی یا اسکناس فراهم گردید. اولین بانک مدرنی که بهطور رسمی به انتشار و رواج اسکناس اقدام نمود بانک انگلستان بود.
کارکرد پول
از نظر علم اقتصاد برای پول سه کارکرد مشخص وجود دارد:
-
معیار ارزش
-
وسیله مبادله
-
وسیلهای برای ذخیره ارزش
از زمانی که اسکناس جای خود را در اقتصاد باز کرد برای مدت زیادی منتشر کنندگان آن معادل ارزش اسمی آن طلا نگهداری میکردند.
این نظام سه رکن اصلی داشت:
-
پول رایج کشور نرخ برابری ثابتی به طلا داشت.
-
بانکهای مرکزی فقط در برابر ورود طلا به کشور یا خروج آن از کشور مجاز بودند حجم اسکناس منتشره را بر اساس نرخ برابری ثابتی تغییر دهند.
-
ورود و خروج طلا از کشور آزادانه صورت میگرفت و بر این اساس کلیه ارزهای جهان نرخ برابری ثابتی با یکدیگر و با طلا داشتند.
وقوع جنگ جهانی اول و رکود بزرگ اقتصادی و نیاز کشورها به اسکناس بیشتر برای تأمین منابع مالی جنگ باعث فروپاشی این نظام شد.
عرضه و رونق پول کاغذی تورم و بیثباتی سیاسی و اقتصادی را به دنبال داشت؛ بنابراین نظارت ارزی بین دولتها را میطلبید. پس از جنگ جهانی دوم دولتها جهت بازسازی اقتصاد کشورشان تصمیم گرفتند با ثابت نگهداشتن قیمت ارزها نسبت به دلار آمریکا با آرامش و آسودگی خیال به تحکیم مبادلات تجاری بین خود بپردازند. اما این مورد نیز تا سال ۱۹۷۱ بیشتر دوام نداشت (به دلیل مواجه شدن آمریکا با کسری موازنه تجاری). پس از آن، بنابر شرایط خاص جهان قرار بر این شد که ارزها آزادانه در قبال یکدیگر مبادله شوند و قیمت یک ارز با توجه به عرضه و تقاضای بازار تعیین شود نه به واسطه سیاست دولتها. پس از آن، بانکها که به لحاظ ماهیت بانکی خود همیشه درگیر جریان ارزهای خارجی بودند، به فکر مدیریت منابع ارزی خود افتادند و به همین جهت یک جریان بین بانکی را به وجود آوردند تا با آن بتوانند ارزهایی که فکر میکردند در آینده ارزش بیشتری خواهند داشت را تهیه و آنهایی را که فکر میکردند ارزش خود را از دست خواهند داد به واسطه این جریان بفروشند؛ لذا به خاطر اینکه هر بانکی استراتژی خاص خود را دنبال میکرد، جریانی به نام «تبادل ارزهای خارجی» ایجاد شد.
روشهای مشخص کردن نرخ تبادل ارز کشورها
کشورها میتوانند به روشهای زیر نرخ تبادل ارز خود را مشخص کنند:
-
سیستم نرخ تبادل شناور که در آن ارز، جایگاه خود را در بازار به واسطه توازن یا عدم توازن نیروهای عرضه و تقاضا مییابد.
-
یک سیستم ثابت نرخ تبادلات که در آن ارزش ارز توسط دولت یا بانک مرکزی مشخص میشود.
-
سیستمی که ترکیبی از نرخ شناور و نرخ ثابت دولتی است و احتمال دخالت دولت به هدف کنترل نرخ آن ارز نیز به کرات وجود دارد.